 Toàn cảnh ngập lụt tại tỉnh Ayutthaya, miền bắc Thái Lan. Báo Bangkok Post ngày 11-10 dẫn thông tin từ Sở Bảo tồn Thực vật và Đời sống hoang dã Thái Lan cho biết khoảng 100 con cá sấu, được nuôi tại một trang trại ở tỉnh Uthai Thani, đã sổng chuồng trong nước lũ.
Theo phó giám đốc Sở này - ông Thirapat Prayoonsit, những con cá sấu trong điều kiện nuôi nhốt, hơn nữa chúng đều còn nhỏ và dài chưa tới 1m. Ông này trấn an người dân rằng những con cá sấu sổng ra ngoài thích sống dưới nước và tránh xa các dòng chảy mạnh, thụ động và không có xu hướng tấn công người.
AFP cho biết số người chết vì lũ ở Thái Lan là 269 người, con số thương vong vì thiên tai nặng nề nhất trong nhiều thập niên qua của nước này.
Hàng ngàn binh sĩ đã được triển khai tới những vùng bị ảnh hưởng để cứu hộ lũ lụt. Những xe tải của quân đội đang chở khoảng 150.000 túi cát đã qua sử dụng từ tỉnh Phitsanulok ở miền bắc đến thủ đô Bangkok.
Thủ tướng Thái Lan Yingluck Shinawatra mặc dù miêu tả tình hình là "một khủng hoảng nghiêm trọng", nhưng chưa cần thiết ban bố tình trạng khẩn cấp do chính quyền vẫn kiểm soát được tình hình.Bà thừa nhận trên báo Bangkok Post ngày 11-10 rằng hệ thống chống lũ tại miền đông và miền bắc thủ đô vẫn chưa hoàn thành, mọi việc vẫn đang chạy đua cùng thời gian.
 Một trong những di sản thế giới được UNESCO công nhận ở tỉnh Ayutthaya chìm trong lũ. Ảnh chụp ngày 10-10  Người dân dùng thuyền để vận chuyển xe gắn máy đi tránh lũ ở Ayutthaya, Thái Lan  Những nhà sư phải di chuyển qua dòng nước lũ tại tỉnh Ayutthaya ngày 10-10  Quản tượng lùa voi ra khỏi khu vực bị ngập trên đường phố Ayutthaya ngày 10-10 Campuchia: Thiệt hại do lũ có thể vượt quá 100 triệu USD
Tại Campuchia, số người chết trong lũ là 207, trong đó có 83 trẻ em. Đợt thiệt hại về nhân mạng trong thiên tai lần này của Campuchia cũng được đánh giá là nặng nề nhất trong thập kỉ qua. 19 tỉnh thành của Campuchia bị ngập nước, ảnh hưởng đến cuộc sống của 1,2 triệu dân, hơn 32.000 gia đình phải di dời. Những trận lũ cũng làm hư hại 640 ngôi nhà, 1.132 ngôi trường, 85 bệnh viện và 401 ngôi chùa trong ba tuần qua.
Về kinh tế, báo Phnom Penh Post ngày 11-10 dẫn thông báo từ Ủy ban Quốc gia về quản lý thiên tai cho biết thiệt hại vì lũ của nước này có thể hơn 100 triệu USD. Gần 320.000 ha ruộng lúa, chiếm 13% tổng diện tích trồng lúa của nước này, trong khi 126.600 ha ruộng lúa khác bị hủy hoại hoàn toàn.
 Một em bé ngồi trong chậu khi được chị kéo đến nơi tránh lũ an toàn ở tỉnh Kandal, Campuchia Nguồn: TTO, 11.10.2011
 Nước, bao tải cát, thức ăn, hàng cứu trợ... là những từ mà người dân thủ đô Thái Lan liên tục nói với nhau trong những ngày này.
Mưa và nước lũ đang đe dọa Bangkok, một mối đe dọa nghiêm trọng bởi từ trước đến nay thủ đô Thái Lan vốn rất bình yên trước thiên tai.
Từ giữa tháng 9, nước bắt đầu tràn về từ phía bắc, ngập trắng cả vùng cao, từ các tỉnh Mae Hong Son, Chiang Mai rồi xuống Nakhon Savan, Lopburi, Korat. Mực nước sông ChaoPhraya liên tục dâng cao đến mức báo động. Sau đó lũ tấn công tỉnh Ayutthaya, di sản văn hóa thế giới và là lá chắn cuối cùng bảo vệ Bangkok. Nhà cửa, lúa gạo, hoa màu chìm trong nước do người dân không kịp trở tay trước sức mạnh của nước lũ. Gia súc chết hàng loạt. Thức ăn và nước uống trở nên khan hiếm. Chùa chiền, tượng Phật cổ cũng chìm dần trong 3m nước lũ, mực nước cứ liên tục dâng cao từng ngày.
Tin 7 tỉ m3 nước xả lũ từ các con đập ở phía bắc sẽ đổ về trong vòng 2-3 ngày tới làm người dân Bangkok hốt hoảng với nỗi sợ thành phố sẽ bị nhấn chìm trong nước. Khoảng thời gian đáng lo ngại nhất sẽ là các ngày 16, 17 và 18-10 khi nước lũ cộng thủy triều dâng cao và mưa lớn có thể khiến Bangkok chìm trong nước. Giám đốc Trung tâm Thoát nước Bangkok Sanya Chinimitr đã ra thông báo để người dân đề phòng lũ khẩn cấp, đặc biệt nghiêm trọng ở 15 vị trí thuộc 13 quận. Trong khi đó, mưa lớn tiếp tục trút xuống suốt cả đêm 7 và 8-10 làm một số khu vực trong thành phố bắt đầu bị ngập.
Người dân Bangkok đang rất lo lắng. Các siêu thị chật cứng người đi mua hàng hóa dự trữ, các quầy hàng thực phẩm mau chóng sạch trơn. Thịt heo tăng giá vù vù, rau củ trở nên khan hiếm. Cát, bao tải, nước đóng chai trở thành những mặt hàng đắt đỏ và khan hiếm. Nhiều người chen lấn, xô đẩy nhau để mua hàng bao tải gạo vì lo sợ nguy cơ thiếu gạo khi lũ lụt. Người dân thủ đô sống ven sông Chao Phraya, thuộc các quận Bangkok Noi, Bangkok Yai, Yannawa, Sathon... đã bắt đầu sơ tán gia đình, con cái, người già đến các khu vực khác.
Chính quyền đã ra lệnh sơ tán khẩn cấp tỉnh Nonthaburi nằm sát bên sông. Các trung tâm hành chính, trường đại học... đang được vội vã chuẩn bị để trở thành nơi lánh nạn tạm thời cho người dân. Các chuyến xe điện đông nghẹt người sơ tán. Ở mọi nơi trên khắp Bangkok, mọi người đều sáng sáng chăm chú đọc báo, xem truyền hình để liên tục cập nhật tin tức về lũ lụt. Ánh mắt ai cũng đều trĩu nặng vì tin xấu cứ liên tiếp dội về.
Qua trang mạng xã hội Facebook, bạn bè tôi ở Bangkok liên tục cập nhật thông tin về lũ. Sáng nay, Nut Kung - cậu bạn ở khu Nonthaburi - nhắn: “Ở khu vực của mình, nhà chức trách đã thông báo không còn khả năng ngăn chặn lũ nữa, mọi người cần chuẩn bị di dời khẩn cấp. Nhà mình đang gói ghém đồ đạc đi lánh nạn đây. Cái gì đến rồi cũng phải đến. Đành chấp nhận thôi”. Nghe bạn kể, tự nhiên tôi thở dài, nghĩ đến câu người Việt mình hay dùng: “Ừ, thôi thì sống chung với lũ vậy”.
Có lẽ chưa bao giờ người dân Bangkok lại sợ lũ như năm nay.
Khủng hoảng quốc gia
Báo Bangkok Post cho biết Thủ tướng Yingluck Shinawatra đã hoãn chuyến thăm Singapore và Malaysia để đối phó với lũ. Bộ trưởng Tư pháp Pracha Promnok tuyên bố thảm họa lũ lụt là một cuộc khủng hoảng quốc gia đối với Thái Lan. Hiện chính quyền đã lắp đặt hơn 400 máy bơm xả nước dọc sông Chao Phraya để chống chọi nguy cơ nước sông tràn bờ. Theo Cơ quan Phòng chống thảm họa Thái Lan, đến nay đã có ít nhất 261 người thiệt mạng vì lũ lụt, khoảng 30 tỉnh ở Thái Lan đang bị ngập, 2,6 triệu người phải di tản.
Báo The Nation cho biết theo Liên đoàn Công nghiệp Thái Lan, hơn 200 nhà máy công nghiệp khắp cả nước đã phải đóng cửa vì lũ lụt. Trường ĐH Phòng Thương mại Thái Lan ước tính thiệt hại do lũ lụt gây ra sẽ lên tới 130 tỉ baht (4,2 tỉ USD) và kéo tăng trưởng kinh tế giảm khoảng 1,3%. Phó thủ tướng Kittiratt Na-Ranong khẳng định đây là trận lũ lụt nghiêm trọng nhất tại Thái Lan trong 50-60 năm qua.
Nguồn: TTO, 10.10.2011
Sau rất nhiều bài học đắt giá, con người dần rút ra được kinh nghiệm sống còn, đó là hãy chung sống hòa thuận với thiên nhiên. Chỉ có chung sống hòa thuận với thiên nhiên, hạn chế những tiêu cực đồng thời tạo điều kiện cho những mặt tích cực của nó với đời sống con người phát triển, môi trường sống của con người mới bền vững và môi trường sống có bền vững thì tương lai của loài người mới lâu dài. Có vô số thí dụ về điều đó và mùa lũ năm nay ở đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là một trong những thí dụ ấy.
Khác với dự báo, lũ ở ĐBSCL mùa này lên cao bất ngờ, nhiều thời điểm vượt cả lũ lịch sử năm 2000. Ở nhiều tỉnh vùng này, lúa đang kỳ chắc hạt, hoa màu, nhà ở, đường quốc lộ, các cụm dân cư bị ngập, nhiều tuyến đê bao bị sạt lở làm thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng. Công tác phòng chống sạt lở, vỡ đê tuy đã có rất nhiều cố gắng nhưng vẫn không ngăn chặn được nhiều sự cố đáng tiếc. Trong số hơn 600.000 héc ta lúa vụ 3 còn gọi là vụ hè thu, hàng nghìn héc ta bị chìm sâu dưới dòng nước xiết. Hàng trăm héc ta vuông tôm, các lồng nuôi cá trên sông bị thiệt hại hoặc mất trắng. Tổn thất đó thật lớn và thật đau xót. Nhưng ở một góc độ khác, đó cũng là sự cảnh tỉnh, một thực tế cần thiết để ngăn chặn một lối nghĩ, một cách sản xuất không thân thiện với môi trường vẫn xảy ra ở nước ta và không chỉ ở nước ta lâu nay.
Hàng năm, lũ từ đầu nguồn và hồ Tôn Lê Sáp dồn về sông Tiền và sông Hậu một lượng rất lớn. Nước lũ của sông Mê Kông làm ngập úng hàng chục ngàn héc ta đất ĐBSCL, trong đó phần lớn là đất lúa, khiến cho 4 đến 5 tháng liền không còn trồng cấy gì được, đến gia súc cũng không còn cỏ để ăn, bà con địa phương gọi đây là mùa nước nổi. Tuy bị mất đi một vụ trồng cấy như thế, mùa nước nổi là dịp cá từ thượng nguồn đổ về, tôm cá và các giống thủy sản, bò sát bản địa như rùa, rắn, ba ba, lươn, ếch... sinh sôi nảy nở. Nước ngập hàng năm còn mang đến một lượng phù sa màu mỡ rất lớn, làm vệ sinh cho đồng ruộng, một nguồn lợi tự nhiên không sức người nào có thể làm được. Ở đây phải có sự cân nhắc, đánh đổi thật khoa học. Được mùa nước nổi thì mất đi một vụ trồng cấy có thể tới hàng triệu héc ta lúa và hoa màu trong khi nhu cầu về lương thực để ăn và xuất khẩu ngày càng lớn. Nếu đắp đê, qui hoạch các cụm dân cư để khai hoang, mở rộng diện tích và mùa vụ thì được hàng triệu tấn lương thực nhưng dần dà, mất dần cũng hàng triệu héc ta đất phù sa, mất đi cả một vùng sinh thái với hàng trăm ngàn tấn thủy hải sản, bò sát quí giá. Kinh nghiệm đắp đê sông, đê biển hàng nghìn năm nay ở miền Bắc và miền Trung bên cạnh mặt tích cực đã để lại những hệ lụy không thể nào sửa chữa được nữa. Đó là đất bị chia thành những ô trũng, thấp hơn cả mặt sông (Hà Nội là một thí dụ), không có phù sa, không được thau rửa thường xuyên nên chua phèn ngày một tăng, thủy sản cạn kiệt, chưa mưa đã úng, đã úng thì hàng tháng chưa rút. Liệu vài trăm năm nữa, ĐBSCL có như vậy nếu ta tiếp tục bồi trúc đê điều, thu hẹp dòng chảy, ngăn cách cánh đồng mênh mông thành những ô nhỏ hẹp .
Trong khi đất nông nghiệp đang bị thu hẹp, biến thành sân golf, khu công nghiệp, đô thị thì để bù lại diện tích bị mất và trong trào lưu tăng sản lượng lương thực bằng mọi giá, đang có xu hướng đắp đê, ngăn lũ vào đồng để làm nông nghiệp, mở thêm diện tích vuông tôm như gần 20 năm nay đã làm ở ĐBSCL. Vẫn còn kịp để đặt ra câu hỏi qua phản ứng tiêu cực của thiên nhiên trong mùa lũ này, đắp đê, thu hẹp dòng chảy, chia cắt ĐBSCL ra như hiện nay là việc làm có khoa học, có nghĩ đến lâu dài không ?
Theo Monre
 Khi xã hội ngày càng phát triển thịnh vượng, con người đã từng bước thay đổi cảnh quan bằng rất nhiều cách để đối phó với lũ lụt. Tuy nhiên, hoạt động ứng phó này đôi khi không có tác dụng, thậm chí có thể phản tác dụng. Và hàng năm lũ lụt vẫn kéo đến, gieo rắc vô số tổn thất, thiệt hại về cả người và của…
Đối phó với lũ lụt
Ở phương Tây, đa phần đất đai đã được con người trải nhựa làm đường và tiến hành bê tông hóa đồng loạt. Dễ thấy là lớp phủ mặt đường này không phải một miếng bọt biển tốt vì chúng khiến cho hầu hết lượng mưa tích tụ lại đều biến thành dòng chảy. Trong một khu công nghiệp không có hệ thống tiêu thoát nước hữu hiệu, có lẽ không cần quá nhiều mưa cũng có thể gây ra lụt nặng.
Nhiều thành phố đã xây dựng các cống dẫn nước bằng bê tông để phòng ngừa lũ lụt. Khi mưa nhiều, nước sẽ chảy vào trong các cống dẫn chạy quanh khu vực ngoại ô thành phố, nơi nước được hấp thụ tốt hơn. Song, biết đâu một lúc nào đó chính những cống dẫn nước này lại gây lũ lụt. Bản thân hoạt động rải bê tông, nhựa đường trên mặt đất cũng đã đồng nghĩa với việc chúng ta đang cắt đi một phần của miếng bọt biển tự nhiên và dồn thêm nước vào phần bọt biển còn lại.
Tương tự, con người xây rất nhiều đê chống lũ. Có thể hình dung đây là những bức tường thành lớn được xây dựng dọc các bờ sông để ngăn sông tràn ra thành lũ. Trong suốt thời gian qua, những con đê này đã hoàn thành tương đối tốt sứ mệnh của mình, nhưng với những khu vực không có đê thì hoàn toàn ngược lại, sẽ phải hứng toàn bộ lượng nước lũ khi nước sông dâng lên. Hơn nữa, không khác đập là mấy, hệ thống đê có thể vỡ. Nếu điều này xảy ra thì việc những khu vực gần sông bị nước lũ nhấn chìm chỉ còn là vấn đề thời gian.
Riêng đối với hoạt động kiểm soát lũ dọc bờ biển, loài người thực chất không đạt được nhiều thành tựu. Những con sóng lớn có khả năng phá hủy các công trình xây dựng bằng cách gây xói mòn. Để kiểm soát xói mòn, chúng ta đã áp dụng phương pháp xây các hàng rào và đê chắn sóng. Song thực tế, chúng lại gây trở ngại cho tiến trình hình thành bãi biển bởi khi chúng ta ngăn nước di chuyển về phía bờ, biển không thể “chở” cát vào bờ tạo nên những bãi biển đẹp.
 Đối với nhiều khu vực nội địa cũng vậy. Thoạt nhìn, người ta có thể tưởng rằng sông là một đặc trưng không đổi của cảnh quan nói chung, nhưng thật ra nó lại là một thực thể động, nhất là những con sông lớn như Mississippi (Hoa Kỳ), Dương Tử, Hoàng Hà (Trung Quốc)… Trải qua thời gian, sông dần dần mở rộng ra, rồi đột ngột chuyển hướng, thậm chí có thể biến đổi cả dòng chảy. Vì lý do này mà những vùng đất ven bờ sông thường có nguy cơ ngập lụt rất cao.
Lũ lụt đồng hành cùng thiệt hại
Thiệt hại nghiêm trọng nhất do lũ gây ra là thiệt hại về người và nhà cửa. Trong một trận lũ, lực đẩy của 61cm nước lũ đã đủ sức cuốn trôi một chiếc ô tô, và áp lực của 15cm nước cũng đủ để đẩy một người ngã và bị cuốn đi. Một dòng sông đang chảy không đủ mạnh để cuốn ta đi nhưng nước lũ thì khác, nó có thể tạo nhiều áp lực hơn một con sông bình thường hay một đại dương phẳng lặng. Lũ đến kéo nhiều nước tập trung vào một khu vực, đẩy áp lực nước lên cao, trong khi ở các khu vực khác hầu như lũ không tới. Lượng nước càng lớn, lực đẩy càng mạnh. Theo thống kê, trong số các nạn nhân thiệt mạng do lũ thì một nửa là do họ cố lái xe qua dòng nước dữ.
Trong những kiểu lũ, kinh hoàng nhất vẫn là lũ quét, xảy ra trong trường hợp lượng nước dồn tụ lại quá nhanh và quá nhiều. Lũ quét tới rất bất ngờ với lực đẩy mạnh có thể cuốn phăng cả người, ô tô, thậm chí là nhà cửa. Nếu lũ quét kèm theo mưa giông lớn trên một ngọn núi sẽ có sức tàn phá ghê gớm mà chúng ta không thể tưởng nổi.
Lịch sử Hoa Kỳ từng ghi nhận một trong những trận lũ quét nghiêm trọng nhất tại Big Thompson Canyon, Colorado vào năm 1976. Chỉ chưa đầy 5 giờ, mưa bão cách đó không xa đã đổ xuống khu vực này một lượng nước lớn hơn tổng lượng nước nó nhận được trong cả một năm. Sông Big Thompson River, thường ngày vẫn hiền hòa bỗng nhiên chảy xiết, mỗi giây đổ vào hẻm núi 882.000 lít nước. Lúc bấy giờ, hàng nghìn người đang tập trung phía trong hẻm núi để cắm trại kỷ niệm bang Colorado tròn 100 tuổi. Và lũ tới nhanh đến mức không ai kịp cảnh báo tránh lũ, kết quả là có 139 người chết và hàng trăm người bị thương sau khi lũ đi qua.
Tuy không quá nghiêm trọng, song ẩm ướt cũng có thể coi là một thiệt hại do lũ lụt. Đa số các tòa nhà đều có khả năng tránh mưa, tránh bão, song chúng khó tránh khỏi rỉ nước. Nếu mực nước đủ cao, sẽ có rất nhiều nước thấm dần vào các ngôi nhà, làm ướt mọi thứ và đặc biệt khi nước rút sẽ để lại nhiều bùn đất bám chặt và gây hư hỏng các công trình.
Trở lại thời điểm năm 1966, một trận bão lớn đã gây ngập lụt trên sông Arno, một dòng sông Italia chảy qua thành phố Florence – một trong những kinh đô nghệ thuật của thế giới, khiến toàn thành phố ngập trong nước, bùn đất và rác rưởi. Ngoài thiệt hại về người và nhà cửa, nơi đây còn chịu tổn thất lớn khi bộ sưu tập nghệ thuật của thành phố bị phá hỏng. Phải mất nhiều năm miệt mài làm việc, các nhà khoa học và các sử gia nghệ thuật mới phục hồi được phần nhiều trong số những đồ tạo tác bị hư hại.
Chưa hết, lũ lụt còn là điều kiện dẫn tới sự lan truyền dịch bệnh. Khi nước tràn vào một vùng, nó có thể cuốn theo tất cả các loại hóa chất, chất phế thải, gây nên tình trạng mất vệ sinh. Trong điều kiện ấy, bệnh dịch dễ dàng nảy sinh và lây lan, bởi đa số dịch bệnh đều truyền qua đường nước nhanh hơn là qua không khí.
Dù là quá khứ, hiện tại hay tương lai, loài người cũng chẳng bao giờ có thể làm lũ biến mất vì nó vốn nằm trong hệ thống thời tiết phức tạp của Trái đất và không phải hiện tượng dễ dàng tránh được. Tuy nhiên, bằng cách xây dựng hệ thống đập, đê, kênh đào công phu, tối tân, chúng ta sẽ có thể hạn chế tối đa sức tàn phá của lũ. Song, xét cho cùng, cách tốt nhất để tránh được thiệt hại từ những cơn lũ có lẽ chính là rời khỏi những khu vực dễ xảy ra ngập lụt.
Theo ThienNhien.Net
 Lâu nay, nước vẫn tồn tại như một phần tất yếu của sự sống trên Trái đất. Chúng ta sử dụng nước hàng ngày để ăn uống, tắm giặt, vui chơi… hầu như trong trường hợp nào nước cũng hữu ích. Tuy nhiên, với một khối lượng lớn và đột ngột, nước có thể biến thành những trận lũ đủ sức phá hủy nhà cửa, làng mạc, thậm chí còn biến thành thứ vũ khí gây thương vong, chết chóc.
Chỉ tính riêng thế kỷ XX, lũ lụt đã cướp đi sinh mạng của hàng triệu con người, khủng khiếp hơn bất cứ hiện tượng thời tiết nào khác. Trận siêu bão Katrina ở New Orleans (năm 2005) và trận lốc cực mạnh ở Myanmar (năm 2008) chính là những minh chứng gần nhất cho sức tàn phá ghê gớm mà lũ gây ra.
Nước có ở mọi nơi
Vốn dĩ tổng lượng nước trên hành tinh của chúng ta trải qua hàng triệu năm vẫn không hề suy chuyển mặc dù sự phân bố của nó đã thay đổi đáng kể theo thời gian. Mỗi ngày có một lượng nước nhỏ bốc hơi và hòa vào bầu khí quyển, nơi các tia cực tím mạnh có thể phá vỡ các phân tử nước, song nước mới lại được hình thành từ lõi Trái đất do hoạt động của núi lửa. Lượng nước được tạo ra và lượng nước bị mất đi là tương đương nhau.
Đặc biệt, nước luôn luôn tồn tại dưới các hình thái khác nhau. Có khi là thể lỏng, như ở những đại dương, sông ngòi hay trong những cơn mưa; có khi là thể rắn, như trong những dòng sông băng ở hai địa cực Nam và Bắc; hoặc cũng có khi là thể khí, như hơi nước vô hình trong không khí chẳng hạn.
Nước biến đổi từ trạng thái này sang trạng thái khác khi nó luân chuyển quanh Trái đất nhờ sức gió. Những luồng gió được tạo ra do hoạt động tỏa nhiệt của mặt trời. Mặt trời chiếu sáng quanh khu vực xích đạo nhiều hơn là những khu vực gần hai địa cực và sản sinh lượng nhiệt khác nhau trên bề mặt Trái đất. Ở những vùng ấm áp hơn, không khí nóng tăng cường trong bầu khí quyển, đẩy không khí lạnh vào khoảng không gian trống; còn ở những vùng mát mẻ hơn thì ngược lại, không khí lạnh hạ thấp dần, đẩy không khí nóng vào không gian trống. Vòng quay của Trái đất thay đổi chu trình này, tạo ra một số chu trình dòng khí nhỏ hơn chạy khắp toàn cầu.
Bị chi phối bởi những chu trình dòng khí ấy, nguồn cung cấp nước trên Trái đất đã di chuyển theo chu trình của mình. Khi mặt trời đốt nóng các đại dương, lớp nước trên bề mặt đại dương bốc lên thành hơi nước trong không khí. Tiếp đó, lớp không khí này lại bị mặt trời đốt nóng, làm tăng thêm hơi nước trong khí quyển và được gió cuốn đi. Gặp lạnh, hơi nước sẽ ngưng tụ thành những hạt nước nhỏ (hay những tinh thể băng rắn). Và tập hợp những hạt nhỏ đó được gọi là mây.
Trên đường “chu du”, nếu mây đi vào một môi trường lạnh hơn, sẽ có càng nhiều nước ngưng tụ trên những hạt nhỏ, giúp gia tăng kích cỡ của mây. Một khi tích lũy đủ nước theo cách trên, những hạt nhỏ sẽ đủ nặng để xuyên qua không khí rơi xuống Trái đất dưới dạng mưa, tuyết, mưa tuyết hay mưa đá. Đa phần nước rơi xuống đều tạo thành sông, suối đổ ra đại dương, mang nước trở về điểm xuất phát của nó, nhưng cũng có một lượng nhất định tích tụ lại thành những kho nước ngầm lớn.
Giống như nước, các luồng gió trong khí quyển tương đối ổn định. Ở vào một thời điểm đặc biệt trong năm, gió có khuynh hướng di chuyển theo một đường nhất định trên khắp toàn cầu. Do đó, nhiều nơi sẽ có điều kiện thời tiết giống nhau từ năm này qua năm khác. Song, nếu xét theo từng ngày thì thời tiết rất khó đoán bởi các luồng gió và mưa chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố, nhất là nhân tố địa lý và các điều kiện thời tiết của khu vực lân cận. Khi các nhân tố kết hợp với nhau bằng các phương thức khác nhau sẽ tạo ra đủ mọi loại thời tiết. Tất nhiên cũng có khi, phương thức tương tác của các nhân tố ấy có thể dẫn tới sự dồn tụ một lượng nước nào đó trong một khu vực. Chẳng hạn, đôi lúc các điều kiện trên lại tạo ra chất xúc tác cho sự hình thành một cơn bão, đổ xuống một lượng mưa lớn ở bất cứ đâu nó đi qua. Nếu bão cứ kéo dài không dứt hoặc diễn biến cơn bão ngày càng phức tạp, ảnh hưởng khắp cả khu vực thì đất sẽ buộc phải tiếp nhận nhiều lượng mưa hơn bình thường.
Theo thời gian, sông suối dần xuất hiện với quy mô tương ứng tổng lượng nước mà khu vực ấy tích lũy được. Trường hợp lượng nước đột ngột lớn hơn, hẳn là những dòng sông, con suối sẽ nhanh chóng tràn nước ra các vùng đất xung quanh, gây lũ lụt. Đến đây, chúng ta có thể hiểu đơn giản lũ là một sự dồn tụ nước bất thường tại một khu vực nhất định. Và bão gây mưa ồ ạt chính là nguyên nhân phổ biến nhất hình thành nên những trận lũ lụt, bên cạnh nhiều nhân tố khác.
“Thủ phạm” biến nước thành… thảm họa
Như đã thấy thì lũ lụt hình thành do những nguyên nhân khác nhau và khi lũ đến sẽ kéo theo nhiều hậu quả khó lường.
Kiểu lũ mà nhiều người đã quen thuộc xuất hiện khi mưa bão bất thường đổ bộ vào một khu vực trong khoảng thời gian tương đối ngắn. Theo đó, hệ thống sông suối vẫn đổ ra đại dương sẽ bị ngập lụt, các mức nhiệt độ vốn biến đổi theo mùa sẽ dẫn tới các mô hình thời tiết khác nhau. Chẳng hạn vào mùa đông, lớp không khí bên trên đại dương có thể ấm hơn không khí ở đất liền, đẩy gió thổi từ đất liền ra ngoài biển, nhưng sang mùa hè, không khí trong đất liền lại ấm hơn ngoài đại dương, làm cho luồng gió trở nên nghịch hướng, mang nhiều nước hơn từ đại dương vào đất liền. Thậm chí, hệ thống gió mùa có thể gây ra một chu kỳ mưa có cường độ mạnh. Riêng tại một số khu vực, ngập lụt còn được “tiếp sức” bởi một lượng nước lớn hình thành nhờ tuyết tan.
Ví dụ điển hình nhất về hiện tượng lũ theo mùa có lẽ phải kể đến sự xuất hiện hàng năm của lũ trên lưu vực sông Nile (Ai Cập). Suốt cả mùa hè ở Ai Cập cổ đại, những cơn mưa mùa nơi đầu nguồn sông Nile thường xuyên dâng nước lên tới một mực nhất định. Lúc này, ngập lụt không còn là thảm họa mà là quà tặng của Thượng đế. Lượng nước dâng lên sẽ bồi đắp phù sa màu mỡ dọc theo hai bờ sông Nile, biến khu vực ấy trở thành điểm trồng trọt lý tưởng sau khi nước sông rút. Đây là một trong những nhân tố cốt lõi giúp Ai Cập phát triển một nền văn minh rực rỡ trên vùng sa mạc trắng. Đặc biệt, công trình đập ngăn nước ngược dòng sông Nile cũng góp phần mở rộng mùa vụ để các nông trại Ai Cập có thể trồng cấy quanh năm.
Thêm một nguồn lũ phổ biến khác là hoạt động bất thường của thủy triều khiến cho nước biển lấn sâu hơn vào trong đất liền so với mức bình thường. Điều đó có thể xuất phát từ những kiểu gió đặc thù đẩy nước biển đi theo hướng bất thường hoặc cũng có thể do sóng thần, sóng lớn trên đại dương được “châm ngòi” bởi một sự thay đổi trong vỏ Trái đất.
 Chưa hết, lũ lụt có khi còn do vỡ đập mà ra. Con người xây đập vì muốn điều chỉnh lưu lượng dòng chảy của các con sông cho phù hợp với mục đích sử dụng của mình. Về cơ bản, đập trữ nước sông trong một hồ chứa lớn để chúng ta có thể quyết định khi nào tăng, khi nào giảm lưu lượng nước chứ không để nó tự nhiên trôi chảy. Thực tế, các thiết kế đập đều hướng đến mục tiêu xây dựng sao cho con đập có khả năng điều chỉnh bất cứ khối lượng nước nào tích lũy trong hồ chứa. Tuy nhiên đôi khi, lượng nước dồn tụ lại nhiều hơn so với dự đoán của họ và dưới áp lực của nước, kết cấu đập rất có thể sẽ bị phá vỡ. Một khi đập vỡ, lượng nước lớn từ các hồ chứa sẽ cùng tuôn chảy ồ ạt, tạo thành một “bức tường” nước dữ dội, nhấn chìm hết thảy những vùng đất xung quanh.
Năm 1889, một cơn lũ như thế đã ập vào Johnstown, Pennsylvania (Hoa Kỳ). Trước đó, cư dân thị trấn đều được cảnh báo rằng lũ sẽ về, nhưng nhiều người vẫn để ngoài tai lời cảnh báo ấy, cho nó là vô căn cứ. Khi “tường” nước bất ngờ ập tới, hơn 2.000 người đã bị lũ cuốn trôi và tử vong chỉ trong vòng vài phút.
Nhìn chung, tính dữ dội của một cơn lũ không chỉ phụ thuộc vào lượng nước tích lũy trong một khoảng thời gian mà còn tùy vào khả năng “xử lý” nước của vùng đất ấy. Vì vậy, ngoài việc xem xét quy mô sông, suối tại một khu vực, chúng ta cần phải quan tâm tới một yếu tố khác không kém phần quan trọng, đó là khả năng hút ẩm của đất. Mỗi lúc trời mưa, đất đều hoạt động như một miếng bọt biển. Đến khi đất bão hòa – nghĩa là đã hút đủ lượng nước mà nó có thể, chỉ cần thêm bất kỳ lượng nước nào ứ đọng lại sẽ tạo nên các dòng chảy.
Rõ ràng, có một số vật chất bão hòa nhanh hơn những vật chất khác. Chẳng hạn, đất rừng được coi là một miếng bọt biển cực tốt, ngay cả khi đổ liên tục xuống đất vài xô nước, nó cũng sẽ nhanh chóng hút hết. Đá thì không phải là thứ hút nước, nó hầu như không hút một chút nước nào cả. Còn khả năng hút nước của đất sét cứng thì ở mức giữa đất rừng và đá. Cũng cần lưu ý rằng đất canh tác ít hút nước hơn so với đất không dùng canh tác hay đất bỏ hoang, do đó các khu vực nông trại thường phải hứng chịu lũ lụt nhiều hơn các vùng đất tự nhiên.
Theo ThienNhien.Net
|
RSS Feed